Daha iyi gibi karşılaştırmalarda eksik kalan bilgi nasıl tamamlanır?
“Yeni düzen daha iyi oldu.” Gündelik konuşmada bu cümlenin ne anlattığı ortak deneyimden anlaşılabilir. Ancak yazıyı o deneyimi bilmeyen biri okuduğunda iki soru açılır: Hangi düzenle karşılaştırılıyor ve hangi açıdan daha iyi? Karşılaştırma sözcüğü bu bilgileri tek başına taşımaz.
Temsili görsel: Çizgili defter üzerinde kurşun kalem. Kaynak: Pencil on notebook.jpg; üretici: WikiGrower1; lisans: CC BY 4.0.
İki tarafı aynı anda görün
Varsayımsal bir kitapçığın iki kapak taslağı bulunduğunu düşünün. “İkinci taslak daha açık” cümlesinde ilk taslak karşılaştırma noktası olabilir. Fakat “açık” sözcüğü rengin açıklığını mı, başlığın seçilmesini mi, sayfanın daha boş görünmesini mi anlatıyor? Taraflar belli olsa da ölçüt eksik kalabilir.
Düzenlenmiş cümle “İkinci taslakta başlık, ilk taslağa göre daha kolay ayırt ediliyor” biçiminde kurulabilir. Bu sürüm, değerlendirmeyi bütün tasarımın üstünlüğü gibi göstermeden belirli bir gözleme bağlar. Diğer özelliklerin de aynı yönde değiştiği sonucu çıkmaz.
Karşılaştırma noktasını adlandırın
“Öncekinden kısa” ifadesi kullanıldığında öncekinin hangi sürüm olduğu anlaşılmalıdır. Birden fazla taslak bulunan dosyada “önceki”, okurun açtığı sürüme göre değişebilir. Belirli sürüm adı veya ayırt edici açıklama kullanmak, karşılaştırmanın iki ucunu sabitler.
Burada her cümleye uzun dosya adı eklemek şart değildir. Paragraf başında iki sürüm tanımlanmışsa devamında kısa adlar kullanılabilir. Önemli olan metin içinde yeni bir örneğe geçildiğinde eski karşılaştırma çerçevesinin yanlışlıkla sürdürülmemesidir.
Ölçütü ihtiyaca bağlayın
Bir metnin “daha uygun” bulunması belirli bir kullanım amacıyla ilişkili olabilir. Aynı açıklama, ilk kez okuyacak kişi için ayrıntılı, konuyu bilen kişi için gereğinden uzun olabilir. “Uygun” sözcüğünün hangi okur veya iş için kullanıldığını belirtmek değerlendirmeyi anlaşılır kılar.
Örneğin kısa bir hatırlatma mesajıyla ilk duyuru aynı ayrıntıya ihtiyaç duymayabilir. Birini ötekine göre yalnız uzunluk bakımından üstün saymak yerine metnin ne iş yapması gerektiğini düşünün. “Hatırlatma için gerekli işlem ilk cümlede görünüyor” gibi bir açıklama ölçütü ortaya koyar.
Bu tür örneklerde kişisel tercihle gözlemi de ayırabilirsiniz. “Bu ifadeyi daha çok seviyorum” bir tercihtir. “Bu sürümde istenen belge açıkça adlandırılmış” ise metindeki özelliği gösterir. İkisi birlikte söylenebilir; fakat aynı gerekçe gibi sunulmaları gerekmez.
Tek farktan bütün üstünlüğe geçmeyin
Bir sürümün daha kısa olması, her açıdan daha başarılı olduğunu göstermez. Kısalırken gerekli bir koşul kaybolmuş olabilir. Karşılaştırma yaparken eldeki farkın hangi sonucu gerçekten desteklediğini inceleyin. Yalnız gözlenen özelliği adlandırmak, genel övgüden daha fazla bilgi verir.
“A daha hızlı” deniliyorsa neyin süresinden söz edildiğini açıklamak gerekir. Varsayımsal bir düzenleme çalışmasında dosyayı bulma süresiyle metni okuma süresi farklı işlemlerdir. Süre tutulmadıysa sayısal bir üstünlük eklemeyin; yalnız deneyimde gözlenen durumu kendi sınırıyla anlatın.
İki seçeneğin farklı amaçlara hizmet ettiği durumda tek bir sıralama yapmak zorunda değilsiniz. Her birinin hangi ihtiyaçta kullanılacağını açıklamak, gereksiz bir kazanan seçmeden farkı görünür kılabilir.
Kısa bir karşılaştırma kartı
İki taraf, kullanım amacı, seçilen ölçüt ve görülen fark için ayrı satırlar açabilirsiniz. Bunlar son metnin zorunlu başlıkları değildir; düşünceyi düzenleyen bir taslaktır. Dört alan tamamlandığında hangi bilginin cümlede eksik kaldığı daha kolay görünür.
Sonra tek cümle deneyin: “Bu amaç için, şu sürüm, şu özelliği nedeniyle tercih edildi.” Bu yapı bütün metinlerde kullanılacak kalıp değildir. Yalnız kararın hangi ilişkiye dayandığını sınamak için bir geçici çalışma cümlesi olabilir. Son anlatımı kendi bağlamınıza göre kurun.
Başkasının karşılaştırmasını okurken de aynı soruları kullanabilirsiniz. Ne karşılaştırılmış, hangi ölçüt seçilmiş ve sonuç ne kadar geniş tutulmuş? “Daha iyi” ifadesi böylece tartışmanın sonu olmaktan çıkar; altında açıklanması gereken ilişkinin başlangıcı olur.
