Açık çizgili defterin üzerinde sarı kalem, kalemtıraş ve kalem talaşları.
Yönerge yazımı

Seçenekli bir yönerge nasıl dallara ayrılır?

November 22, 2026 • Haber Satırı editörü
Yazı ÖzetiSeçenekli yönergede hangi durumda hangi adımın izleneceğini gösterin. Hayali bir okuma etkinliğinde ortak adımlarla farklı yolları ayrı düzenleyin.

“Metin hazırsa sonraki bölüme geçin, değilse seçin; ama kısa metin varsa önce onu okuyun.” Böyle bir yönergede seçenekler bulunur, fakat hangi yolun hangi koşula bağlı olduğu karışabilir. Dallanan açıklamayı düzenlemek için bütün okurların aynı sırayı izlediğini varsaymamak gerekir.

Açık çizgili defterin üzerinde sarı kalem, kalemtıraş ve kalem talaşları.

Temsili görsel: Yazı hazırlığı için defter, kurşun kalem ve kalemtıraş. Kaynak: Pencil shavings on a notebook (Unsplash).jpg; üretici: Angelina Litvin linalitvina; lisans: CC0. Kaynak bildirimi: https://unsplash.com/photos/K3uOmmlQmOo Image at the Wayback Machine Gallery at the Wayback Machine.

Örneğimizde kişisel bir sesli okuma denemesi hazırlansın. Elinde seçilmiş metin olan kişi doğrudan işaretleme yapabilir. Metni henüz seçmemiş kişi ise önce seçeneklerini gözden geçirecektir. Bunlar aynı hazırlık aşamasından başlamaz; yönergenin bu farkı göstermesi gerekir.

İlk ayrımı görünür kılın

Okur önce hangi durumda olduğunu belirlemelidir. “Metniniz seçili mi?” gibi basit bir soru bu örnekte iki yol açabilir. Sorunun yanıtı kişinin kolayca anlayabileceği durum olmalıdır. “Hazırlık yeterli mi?” gibi tanımlanmamış değerlendirme, yeni belirsizlik yaratabilir.

Her yolun başlangıcında ilgili koşulu açıkça yazın. Metni seçilmiş olan kişiye yeniden seçme adımları okutmak gerekmeyebilir. Ancak seçilmiş metnin hangi koşulu taşıması gerektiği gerçekten önemliyse bu bilgi ayrım sorusundan önce veya onun yanında açıklanmalıdır.

Ortak adımı iki kez üretmeyin

İki yol belli noktada birleşiyorsa ortak adımı bir yerde anlatabilirsiniz. Örnekte seçim tamamlandıktan sonra herkes metni sesli deneyecektir. Birleşme noktası açık adlandırılmalıdır; “sonra devam edin” ifadesi birkaç bölüm arasında belirsiz kalabilir.

Ortak adımı iki yerde farklı cümlelerle anlatmak, zamanla iki sürümün ayrışmasına neden olabilir. Birinde ek koşul bulunup diğerinde unutulmuşsa okurlar farklı talimat alır. Metni çoğaltmak yerine yolların hangi noktada birleştiğini göstermek daha tutarlı olabilir.

Koşullar birbiriyle çakışıyor mu?

Bir kişi aynı anda iki seçeneğe de girebiliyorsa yönerge bunu ele almalıdır. “Kısa metni olanlar” ve “metni seçilmiş olanlar” ayrı yollar olarak verilmişse kısa ve seçilmiş metni olan kişi hangisini izleyecektir? Kategorilerin ilişkisini netleştirin.

Her olasılık için yeni dal açmak zorunlu değildir. Bazen ilk ayrımı daha doğru kurmak yeterlidir. Yollar kişinin gerçek ihtiyacına göre belirlenmeli; yalnız anlatımı çeşitlendirmek amacıyla gereksiz seçenekler üretilmemelidir.

Bir koşulu karşılamayan okurun da yolu görünmelidir. Yalnız uygun örnek anlatılıp diğer durum sessiz bırakılırsa kişi kendi adımını uydurabilir. Yönergenin kapsamı dışında kalan durum varsa ilgili sınır kısa biçimde söylenebilir.

Seçim ile zorunlu koşulu ayırın

“İsterseniz metni kâğıtta işaretleyin” ifadesi yöntem tercihi sunar. “Seçim tamamlanmadan işaretlemeye geçmeyin” ise bir sıra koşulu kurar. Bunları aynı seçenek listesinde eşdeğer yollar gibi göstermek okurun hangi adımı atlayabileceğini belirsizleştirebilir.

Yöntem gerçekten eşdeğer seçenekler sunuyorsa her birinin neyi değiştirdiğini açıklayın. Seçeneklerden biri sonraki adımı farklılaştırıyorsa bu ilişki de görünmelidir. “Herhangi birini seçin” cümlesi, daha sonra yalnız bir yolun sonucuna dayanan işlemle çelişmemelidir.

Bir yoldan diğerine geçmek mümkünse bunun koşulunu da belirtin. Okur seçim yaptığında bütün sürece bağlı kalmak zorunda mı, yoksa eksik bilgi tamamlanınca ortak adıma dönebiliyor mu? Yönerge bu soruyu gerektirdiği ölçüde yanıtlamalıdır.

Her yolu tek başına okuyun

Birinci koşulu sağladığınızı varsayarak metni izleyin. Gereksiz atlama veya eksik bilgi var mı? Sonra diğer yol için aynı denemeyi yapın. Ortak bölümde önceki yollardan yalnız birinde verilmiş bilgiye gönderme bulunup bulunmadığını kontrol edin.

Yönlendirmeler bölüm numarasına dayanıyorsa yeniden sıralamadan sonra doğru yere gittiğini gözden geçirin. Metindeki bir parçanın taşınması, bütün atıfların kendiliğinden güncellendiği anlamına gelmez. Açık bölüm adları kullanmak da seçeneklerden biridir.

Dallanan yönerge, bütün olasılıkları uzun bir cümleye sığdırmaya çalışmaz. Okurun kendi durumunu tanımasını, ilgili yolu izlemesini ve ortak noktaya geldiğini anlamasını sağlar. Düzenlemenin ölçütü, her yolun kendi içinde tamam ve diğerleriyle uyumlu kalmasıdır.