Ara başlıklar okurun sorularına göre nasıl seçilir?
Bir rehberde “Genel bilgiler”, “Önemli noktalar” ve “Dikkat edilecekler” başlıkları peş peşe gelebilir. Başlıkların hepsi ciddi görünür; fakat hangi sorunun hangi bölümde yanıtlandığını açıkça söylemez. Okur sayfayı taradığında aradığı yeri bulmak için bütün paragraflara dönmek zorunda kalabilir.
Temsili görsel: Dizgi harflerinin yerleştirildiği bölmeli kasa. Kaynak: Casse de typographe, Grandjean – musée Champollion.JPG; üretici: VIGNERON; lisans: CC BY 3.0.
Bölümün gerçek sorusunu çıkarın
Her bölümün metnini okuyup yanına okurun sorabileceği tek bir soru yazın. Varsayımsal bir kart hazırlama rehberinde ilk bölüm malzemeyi, ikincisi boyut seçimini, üçüncüsü parçaların birleştirilmesini anlatıyor olabilir. Bunları aynı belirsiz başlık altında toplamak ayrımı gizler.
Başlığı soruyla kurmak seçeneklerden biridir; bütün başlıkların soru olması şart değildir. “Malzemeyi hazırlayın” veya “Parçaların birleştirilmesi” gibi biçimler de bölümün işini gösterebilir. Önemli olan kullanılan ifadenin altında gerçekten bulunan içeriğe karşılık gelmesidir.
Bir başlık birden fazla konuyu vaat ediyorsa bölümün kapsamına bakın. Yalnız malzeme listesini anlatan yere “Bütün hazırlık süreci” demek kapsamı geniş gösterir. Başlığı küçültmek veya eksik içeriği ayrı bölümde ele almak düşünülebilir.
Başlıkların birbirinden farkı görülsün
“Hazırlık” ve “Hazırlanma aşaması” gibi iki başlık, aralarındaki fark açıklanmadığında aynı konu sanılabilir. Bölümler gerçekten farklı işler yapıyorsa bunları ayırt eden sözcükleri seçin. Biri malzeme, diğeri metin planıysa başlıklarda bu fark gösterilebilir.
Başlıkları yalnız başlarına alt alta okuyun. Küçük bir içerik haritası oluşuyor mu? Aynı soru iki yerde yanıtlanıyor görünüyorsa metnin kendisinde de tekrar bulunabilir. Başlık düzenlemesi bazen bölüm sırasını veya kapsamını yeniden düşünmeye yardımcı olur.
Başlık altındaki ilk paragrafı sınayın
Başlıkta verilen söze ilk paragrafın nasıl karşılık verdiğine bakın. “Boyut nasıl seçilir?” başlığından sonra uzun bir tarihçe geliyorsa yanıt gecikebilir. Tarihçe gerçekten gerekliyse ne işe yaradığını açıklaştırın; değilse başka yerde kullanılabilir.
Bir bölümde başlığın sorusuna hiç yanıt bulunmuyorsa yalnız başlığı güzelleştirmek yeterli değildir. Örnek bir rehberde “Hangi malzeme uygun?” denip yalnız tek ürün adı sıralanıyorsa uygunluk ölçütünün açıklanması gerekebilir. Başlık, içerikte bulunmayan bilgiyi varmış gibi gösteremez.
Buna karşılık metin başlığın söylediğinden daha fazlasını anlatıyor olabilir. Son paragraflar yeni bir soruya geçmişse ayrı başlık açmak veya konuyu taşımak düşünülebilir. Bölüm sınırı, düşüncenin nerede değiştiğine göre kurulabilir.
Ayrıntı düzeyini dengeli tutun
Aynı düzeydeki başlıkların biri bütün süreci, diğeri tek küçük adımı anlatıyorsa hiyerarşi karışabilir. Ana bölümle alt adımı ayırın. Çok sayıda küçük başlık eklemek de metni parçalı hâle getirebilir; her iki paragraf mutlaka yeni bir başlık istemez.
Örneğin “Sunum” altında kartların yerleştirilmesi ve adlandırılması iki alt konu olabilir. Bunların metindeki uzunluğu ve önemi gerçekten ayrı yönlendirme gerektiriyorsa alt başlık kullanılabilir. Salt görünüşü çeşitlendirmek için düzey oluşturmak, içerik ilişkisini açıklamaz.
Başlıkta kısaltma kullanılıyorsa okurun bunu tanıyıp tanımadığını değerlendirin. Bölümü ilk kez gören kişi için açıklanmamış kısa ad, yön göstermek yerine yeni soru yaratabilir.
Son tarama turu
Kendi okur sorunuzla sayfaya dönün: Belirli bilgiyi yalnız başlıklara bakarak hangi bölümde ararsınız? Sonra o bölümde yanıtın bulunup bulunmadığını kontrol edin. Bu denemede yanlış yere yöneliyorsanız başlığın kapsamını veya kelimelerini yeniden düşünün.
Başlıklardaki eylem sözlerinin de tutarlı iş yapmasına dikkat edin. Bir yerde açıklama sorusu, başka yerde emir biçimi kullanmak her zaman sorun değildir; fakat okurun bölümlerin nasıl ilerlediğini anlamasını zorlaştırıyorsa sadeleştirebilirsiniz. Aynı kalıbı zorunlu kılmadan işlevsel tutarlılık arayın.
Yönlendirici ara başlık, metni daha gösterişli yapmak için eklenmez. Bölümün sorusunu ve sınırını okura görünür kılar. İçerikle başlık birbirini doğruladığında sayfa taramak, rastgele paragraf okumak yerine bilinçli bir aramaya dönüşebilir.
